Η δύναμη της συλλογικότητας και η κοινωνική διάσταση του ποδοσφαίρου βρέθηκαν στο επίκεντρο δύο ακόμη εισηγήσεων στο διεθνές επιστημονικό συνέδριο «100 Χρόνια ΠΑΟΚ, Ποδόσφαιρο και Κοινωνία».
Με διαφορετικές αφετηρίες, αλλά με κοινό σημείο αναφοράς την ευρύτερη επίδραση του ποδοσφαίρου στην κοινωνία, συνεχίστηκαν οι εργασίες του διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου που διοργανώνει η ΠΑΕ ΠΑΟΚ, με τις παρουσιάσεις της Ελευθερίας Αγγέλη και του Νικηφόρου Τσιούρη, καθώς και της Σωτηρούλας Βασιλείου, να αναδεικνύουν πτυχές του αθλήματος που ξεπερνούν τα όρια του αγωνιστικού χώρου.
Στην πέμπτη παρουσίαση, με τίτλο «Another-Football: Αλλάζοντας τον κόσμο με μία μπάλα», η Ελευθερία Αγγέλη, ερευνήτρια και οικονομολόγος, και ο Νικηφόρος Τσιούρης, ερευνητής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ταλίν και μέλη της ερευνητικής κολεκτίβας P2P Lab, προσέγγισαν το ποδόσφαιρο ως ένα πεδίο συλλογικής δράσης, κοινωνικής συμμετοχής και δημιουργικής έκφρασης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον εμβληματικό Βραζιλιάνο ποδοσφαιριστή Σώκρατες, ο οποίος μέσα από την πορεία του στην Κορίνθιανς συνέδεσε το ποδόσφαιρο με τη δημοκρατία, τη συλλογικότητα και την κοινωνική αλλαγή. Μέσα από αυτό το παράδειγμα, αναδείχθηκε η δυνατότητα του αθλήματος να λειτουργεί ως κάτι πολύ περισσότερο από μια αγωνιστική δραστηριότητα.
Κεντρικό σημείο της εισήγησης αποτέλεσε η θέση ότι μια ποδοσφαιρική ομάδα δεν ανήκει αποκλειστικά στα πρόσωπα που βρίσκονται κάθε φορά στη διοίκηση ή στον αγωνιστικό χώρο. Πρόεδροι, διοικήσεις και ποδοσφαιριστές διαχειρίζονται έναν οργανισμό με ιστορία, κοινωνικές ρίζες και ισχυρούς δεσμούς με τους φιλάθλους του. Η συλλογική ταυτότητα μιας ομάδας, επομένως, υπερβαίνει τα πρόσωπα και τις συγκυρίες.
Παράλληλα, το ποδόσφαιρο προσεγγίστηκε ως μορφή τέχνης και δημιουργικής έκφρασης, με έμφαση στη συνεργασία, τη συμμετοχή και τα εναλλακτικά μοντέλα συλλογικής οργάνωσης. Το βασικό ερώτημα που τέθηκε ήταν πώς ένα από τα δημοφιλέστερα αθλήματα στον κόσμο μπορεί να αξιοποιήσει τη δυναμική του για να συμβάλει σε ουσιαστικές αλλαγές, τόσο στο εσωτερικό των ομάδων όσο και στην κοινωνία.
Η μπάλα ως γέφυρα διπλωματίας
Στην έκτη παρουσίαση, η Σωτηρούλα Βασιλείου, διδάκτωρ Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και επιστημονική λειτουργός στο Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, ανέδειξε τη σύνδεση ποδοσφαίρου και διπλωματίας μέσα από την εισήγησή της «Όταν η μπάλα έπαιξε –και– διπλωματία: Οι αγώνες του ΑΠΟΕΛ και της Arsenal σε Λονδίνο και Κύπρο το 1967».
Η ιστορική έρευνα επικεντρώθηκε στις δύο αναμετρήσεις του ΑΠΟΕΛ με την Arsenal το 1967, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώθηκαν στον κυπριακό και τον αγγλικό Τύπο της εποχής. Οι δύο αγώνες ολοκληρώθηκαν με το ίδιο σκορ, 1-1, τόσο στο Λονδίνο όσο και στη Λεμεσό, αποκτώντας σημασία που ξεπέρασε το καθαρά αγωνιστικό σκέλος.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της Κύπρου με τη Βρετανία είχαν ιδιαίτερη ιστορική και πολιτική βαρύτητα, οι αναμετρήσεις απέκτησαν ευρύτερους συμβολισμούς. Τα αποτελέσματα του ΑΠΟΕΛ προκάλεσαν ενθουσιασμό σε σημαντικά τμήματα του κυπριακού φίλαθλου κοινού, ενώ οι αγώνες αποτέλεσαν αφορμή για επαφές και την ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ κυπριακών και βρετανικών ποδοσφαιρικών ομάδων.
Η παρουσίαση ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο το ποδόσφαιρο μπορεί να δημιουργήσει διαύλους επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών χωρών και κοινωνιών, ακόμη και σε περιόδους με σύνθετες πολιτικές και ιστορικές συνθήκες. Χωρίς να υποκαθιστά την επίσημη διπλωματία, μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση συμβολισμών, στην ενίσχυση των επαφών και στη δημιουργία ενός κοινού πεδίου συνάντησης.
Οι δύο εισηγήσεις ανέδειξαν, από διαφορετικές οπτικές, την πολυδιάστατη φύση του ποδοσφαίρου: από τη συλλογική ταυτότητα και την κοινωνική αλλαγή μέχρι τις διεθνείς σχέσεις και τη διπλωματία. Μια διάσταση που συνδέεται άμεσα με τη θεματική του συνεδρίου για τα 100 χρόνια του ΠΑΟΚ, αναδεικνύοντας τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει το ποδόσφαιρο στη διαμόρφωση κοινωνιών, σχέσεων και συλλογικών εμπειριών.
